31 май - Бөтендөнья тәмәкесез көн
Бөтендөнья тәмәкесез көне бөтен дөньяда ел саен 31 майда бәйрәм ителә. Дәүләт - Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы (ВОЗ) әгъзалары Бөтендөнья тәмәкесез көнен 1988 елда гамәлгә куйды, тәмәке эпидемиясенә глобаль игътибар җәлеп итү һәм ул китереп чыгара торган үлемнәрне һәм авыруларны булдырмау өчен.
БМО тәкъдимнәре барлык әгъзалар-илләр тарафыннан үтәлә башлады. Алар арасында Россия дә бар.
Вакыйганы озатып баручы Төп посылок-тәмәке тартудан баш тарту. Моның өчен күпмедер вакытка тәмәкедән тыелып торырга кирәк.
Дөнья җәмәгатьчелеге алдына XXI гасырда тәмәке тарту проблемасының юкка чыгуына ирешү бурычы куелган иде.
2020 елда Бөтендөнья тәмәкесез көннең төп темасы-яшь буынны "яшь гражданнарны тәмәке индустриясе ягыннан манипуляцияләрдән яклау һәм алар тарафыннан тәмәке һәм никотин куллануны профилактикалау".
Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы хәбәр иткәнчә, тәмәке индустриясе үз рекламасын күбрәк яшьләргә, тәмәке продукциясенә ияләшүне китерә торган яңа кулланучылар төркеменә юнәлтә. Бу проблема теләсә кайсы илдә тәмәкегә каршы сәясәт формалаштыручы затлар өчен тагын да кискенрәк һәм катлаулы характер ала.
Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматларына караганда, ел саен тәмәке куллану нәтиҗәсендә 7 миллионнан артык кеше үлә, ә бу зарарлы гадәт белән бәйле икътисади югалтулар 1,4 трлн доллар тәшкил итә. 860 млн. га якын өлкән тәмәке тартучы түбән һәм уртача керем дәрәҗәсе булган илләрдә яши.
"Тәмәке хәерчелекне арттыра, икътисади продуктивлыкны киметә, гаиләләрнең туклану рационын төшерә һәм бина эчендә һаваны пычрата". 2009 елда Россиядә Өлкән халыкның 40 % ы тәмәке тарткан. Хәзер, Россия Сәламәтлек саклау министрлыгы мәгълүматлары буенча, - 33 %.
Тәмәкесез көн тәмәке тартмаучыларны тәмәке төтененең пассив сулышыннан саклауга багышланган. "Пассив тәмәке тарту" шулай ук кеше сәламәтлегенә зыян китерә. ВОЗ елына икенчел төтенне сулап, миллионга якын кеше үлә, дип саный. Турыдан-туры тәмәке тарту елына тагын алты миллион кеше гомерен ала. Тәмәке тартучыларның яртысына кадәр вакытыннан алда үлә.
Тәмәкегә ихтыяҗны һәм кызыклылыгын киметү максатыннан, РФ законнары тарафыннан тыела:
1) тәмәке продукциясен һәм (яки) тәмәке куллануны, шул исәптән рекламалау һәм стимуллаштыру:
2) тәмәке спонсорлыгы.
Тәмәке тартучылар өчен мәктәпләр, медицина учреждениеләре һәм башка иҗтимагый урыннар янында тыю зоналары билгеләнә. Әгәр бала булса, шәхси автомобильдә тәмәке тарту тыела.
Яшь кешеләр белән мавыктырырга теләп, тәмәке индустриясе үз продукциясен «ямьләндерү» алымнарына, аны халыкның билгеле бер төркемнәре өчен, аерым алганда, матур фирма төргәкләре яки символикасы ярдәмендә җәлеп итәргә тырыша.
Бу алымнар соңгы вакытта электрон тәмәкегә һәм җылытыла торган тәмәке әйберләренә кызыксыну уяткан очракта аеруча күзгә күренеп тора.
2020 елда Бөтендөнья тәмәкесез көненә багышланган чаралар яшьләргә үз сәламәтлекләрен үз контроле астына алырга һәм тәмәке бәйлелегенең перспективасын кире кагарга ярдәм итә торган алымнарны күрсәтергә тиеш.